De illithid uit Dungeons & Dragons: de Mind Flayer uit het handboek, en wat de serie ervan heeft behouden

Het spel aan de ene kant, de serie aan de andere

De illithid uit het spel en de schaduw van de serie dragen een gemeenschappelijke naam. De rest valt niet samen.

Wat is het? In het spel een humanoïde met een octopuskop, vier tentakels rond de mond. In de serie een reusachtige schaduw met lange benen, aan een rode hemel.

Sinds wanneer? In het spel de lente van 1975, The Strategic Review nr. 1. In de serie november 1984, in hoofdstuk 8 van seizoen 2, online op 27 oktober 2017.

Hoe heerst hij? In het spel de Mind Blast, een golf van psychische kracht, en onderworpen volkeren. In de serie de bezetenheid, via een zwerm.

Wat eet hij? In het spel hersenen, die een tentakel uit de schedel trekt, voordat het monster ze verslindt. In de serie ziet niemand hem eten. Dustin zegt alleen dat hij van hersenen houdt. De schaduw neemt daarentegen bezit van mensen.

Wie denkt voor de zwerm? In het spel dat wat de originele versie elder brain noemt en wat hier het ouderbrein moet heten, toegevoegd door de tweede editie. In de serie de schaduw zelf, vanaf november 1984.

Illithid is de naam van de soort. In het Engels noemt men ze gewoonlijk mind flayers. Ook in het Nederlands spreekt men van de Mind Flayer. Het Engelse werkwoord to flay betekent villen. Waarom de schaduw van de serie deze naam draagt, legt de pagina over het monster van het tweede seizoen al uit.

1975-1977: de octopuskop van Gary Gygax

Volgens Wikipedia noemde Gygax onder zijn inspiraties de cover van The Burrowers Beneath, een roman van Brian Lumley, verschenen in 1974, in de cyclus van Titus Crow. Tim Kirk had hem voor de eerste druk geschilderd. Hij toonde alleen de tentakels van de chthonians. Een kritiek van maart 1974 rekent de roman tot de Cthulhu-mythos. De octopuskop, noteert Wikipedia, herinnert aan Cthulhu.

In de lente van 1975 opent The Strategic Review nr. 1, het informatieblad van TSR, een rubriek Creature Features. “a super-intelligent, man-shaped creature with four tentacles by its mouth”. De tentakel boort zich tot het brein en trekt het eruit. Daarna verslindt het monster het. Zijn hoofdwapen is de Mind Blast, een golf van psychische kracht met een straal van ongeveer anderhalve meter. Het effect hangt af van de intelligentie van het doel: waanzin, woede, verwarring, coma of dood.

In hetzelfde jaar bevat Blackmoor, het tweede supplement, de eerste tekening, van Tracy Lesch. Volgens Wikipedia stelde hij hem zich voor als een wrede keizer uit de strips, uitgerust met de vermogens van een telepaat. In 1976 geeft Eldritch Wizardry, het derde supplement, zestig bladzijden, van Gygax en Brian Blume, het monster een spelblad, met de psionische vermogens. Wikipedia ziet er zijn eerste grotere optreden in. In 1977 komt het blad in het Monster Manual, het monsterboek van de uitgebreide regels. De vier tentakels staan al in de beschrijving van 1975.

1. 1974 De cover

   Tim Kirk schildert tentakels voor een roman van Brian Lumley.

2. Lente 1975 De nieuwsbrief

   Vier tentakels, een uitgetrokken brein, een golf.

3. 1975 Blackmoor

   De eerste tekening, van Tracy Lesch.

4. 1976 Eldritch Wizardry

   Een spelblad, in het boekje van de psionische vermogens.

5. 1977 Monster Manual

   Het blad komt in de uitgebreide regels.

6. Oktober 1983 Dragon nr. 78

   In het artikel van Roger E. Moore komen de Mind Flayers uit geen enkele bekende wereld.

7. 1998 The Illithiad

   Het ouderbrein, volgens Wikipedia. Een andere datum circuleert.

Onder de grond, ver van de zon

Het Monster Manual, naar de door EN World geciteerde passages, bant de Mind Flayers onder de grond, omdat zij het zonlicht haten. Zij zien de mensheid als vee. Zij spreken hun eigen taal. Volgens een gerucht hebben zij een stad, diep onder de grond. De Engelstalige Wikipedia voegt eraan toe dat zij zichzelf de heersende soort in het multiversum achten, andere volkeren onderwerpen en hun hersenen eten. De Franstalige Wikipedia plaatst hen, in de meeste spelwerelden, in de diepten, zoals de Underdark van de Forgotten Realms.

De Githyanki en de Githzerai stammen, volgens de Franstalige Wikipedia, af van een volk dat de Mind Flayers hadden onderworpen en dat door een heldin genaamd Gith werd bevrijd.

Wikipedia beschrijft de Mind Blast ook als een golf in een kegel, zonder te zeggen vanaf welke editie. Wikipedia rangschikt het wezen onder de aberraties, bijna altijd met het alignment wettig kwaadaardig. Het is geen demon. Het punt staat al op de pagina over de demonnamen uit het spel.

Nummer 78 van het tijdschrift Dragon is gedateerd op oktober 1983, de maand vóór de nacht waarin Will verdwijnt, op 6 november 1983. Het artikel heet The Ecology of the Mind Flayer. Het is van Roger E. Moore. De door EN World geciteerde passages zijn replieken van een ridder, niet de woorden van de auteur. “Mind flayers are not of your world.” Zij reizen van vlak naar vlak, al zo lang dat zij niet meer weten waar zij vandaan komen. Zij sturen verkenners naar nieuwe werelden. Zij hebben de macht om anderen te overheersen. De verkoopdatum van het nummer wordt nergens genoemd. Oktober is de datum van de cover.

Het ouderbrein, een zwerm van na 1984, en zijn kikkervisjes

Het ouderbrein hoort bij de tweede editie. De bronnen geven niet dezelfde datum. De Engelstalige Wikipedia schrijft het toe aan The Illithiad, in april 1998. Een lezer van EN World schrijft in 2017 dat het Monstrous Manual het al in 1993 had uitgelegd. In beide gevallen is het na november 1984.

Volgens de Forgotten Realms-wiki is het een massa uit de hersenen van dode Mind Flayers, in een bekken met zout water, in het centrum van hun stad. Het leidt de gemeenschap. Aan het einde van zijn leven gaat elk van hen erin op. Deze wiki wordt door fans bijgehouden.

Volgens de Engelstalige Wikipedia zijn de Mind Flayers hermafrodieten en leggen zij twee of drie keer in hun leven. De larven lijken op kleine koppen of kikkervisjes met vier tentakels. Zij groeien in het ouderbreinbekken. Die welke tien jaar overleven, worden in het brein van een gastheer gebracht, door een of andere opening in de schedel. De larve eet het brein en neemt het lichaam over. De Franstalige Wikipedia noemt dat de ceremorfose. Geen enkele geraadpleegde bron dateert het opduiken van dit proces. Het blad van 1975, zoals Wikipedia het samenvat, spreekt alleen van de tentakels, van het brein en van de golf. EN World voegt eraan toe dat het ouderbrein in The Illithiad zich voedt met de kikkervisjes die zijn bekken delen.

November 1984: wat Dustin kon lezen

In de nacht na de aanval op het lab, bij Will, begrijpt de groep dat de schaduw de jongen, de tunnels en de wezens verbindt. Een van de jongens herinnert aan een les, het zwermbewustzijn. Een andere stem voegt eraan toe: dat is het brein. Daarna zegt Dustin “Like the mind flayer.” Fandom schrijft hem de vergelijking toe. Wie aan de les herinnert en wie over het brein spreekt, daarover zijn de bronnen het niet eens.

De zwerm is er vóór de naam. In “The Spy” is al sprake van een zwermintelligentie die de gastheren verbindt. “It has some sort of a hive intelligence”.

Het is Owens die het zegt, twee hoofdstukken eerder.

De les waaraan die avond wordt herinnerd, komt van Mr. Clarke; daarna komen de replieken over het monster:

“a monster from an unknown dimension”. Vóór november 1984, Dragon nr. 78: niet van deze wereld, en geen bekende oorsprong meer.

“it enslaves races of other dimensions”. Vóór november 1984: de psionische vermogens, sinds 1975 en 1976, en de macht om anderen te overheersen, uit het artikel.

“It believes it's the master race.” Vóór november 1984, het Monster Manual: de mensheid als vee.

“It wants to spread, take over other dimensions.” Vóór november 1984, hetzelfde artikel: verkenners naar nieuwe werelden.

“It likes brains.” Dustin zegt het tegen de politiechef, om tegen het wezen een leger van ondoden te rechtvaardigen: zombies hebben er geen. In 1975 trekt de tentakel het brein uit de schedel.

“The hive mind.” Niets, in de boeken die in november 1984 te lezen waren. Het ouderbrein verschijnt daarna.

EN World, in een artikel van Michael Tresca van 13 november 2017, licht twee dingen uit. Dustin citeert vooral het artikel uit Dragon, eerder dan het Monster Manual. En de zwerm komt uit boeken die ver na november 1984 zijn verschenen.

Wat de groep niet zegt: noch octopuskop, noch tentakel, noch golf, noch kikkervisjes. Geen van deze woorden wordt in het hoofdstuk uitgesproken. Een handboek ligt op de tafel; geen enkele geraadpleegde bron zegt welk. Als men inbrengt dat dit een kinderspel is, volgt meteen het antwoord: “No, it's a manual. And it's not for kids.”

Wat in het handboek blijft

Wat in het boek blijft: de octopuskop, de vier tentakels, het opgegeten brein, de Mind Blast, de ondergrondse steden, de kikkervisjes en het ouderbreinbekken. De serie toont in plaats daarvan een reusachtige schaduw met lange benen, opgebouwd uit deeltjes. Zijn portret staat in het Mind Flayer-dossier.

Volgens de wiki van de serie, de enige bron op dit punt, hebben Paul en Christina Graff stormen en tornado's bestudeerd om hem te tekenen. Matt Duffer spreekt in september 2017, in een gesprek met Entertainment Weekly, van een aanpak à la Lovecraft. “There's an H.P. Lovecraft sort of approach”. Gygax ging uit van een cover van de Cthulhu-mythos. De serie citeert Lovecraft. Twee wegen, dezelfde voorvader.

De zwakte wisselt. Het monster van het spel vlucht voor de zon. Dat van de serie houdt van de kou. In hoofdstuk 9 van seizoen 2 hoort men “He likes it cold.”

Het woord blijft. In 1985 heet het hoofdstuk dat de gastheren een naam geeft, in de originele versie The Flayed, van het werkwoord to flay. Het is de vijfde aflevering van seizoen 3.

In de serie duidt het woord pollywog, kikkervisje, Dart aan, in hoofdstuk 3 van seizoen 2, The Pollywog. Het heeft geen enkel verband met de larven van de illithid.

De serie heeft de naam gehouden, het idee van een wezen van elders dat de geesten onderwerpt, en de smaak voor hersenen in een repliek van Dustin. Het lichaam heeft zij in het handboek gelaten.

Veelgestelde vragen

Lees ook