Het valse einde van Stranger Things: het moment waarop je denkt dat de serie voorbij is, en wat erop volgt

Eerste einde: de bijl

In de afgrond bevriest Will Henry, Eleven spiest hem, en Joyce hakt zijn hoofd af. De muziek valt weg, de personages kijken elkaar aan, en alles wijst erop dat de serie zojuist is geëindigd: het monster is dood, de moeder heeft hem gedood, de in 1983 geopende lus is gesloten. Een kijker die hier stopt heeft een einde. Het is niet het juiste.

Wat volgt: de titaan

Henry dood, de entiteit die hij sinds zijn kindertijd in zich droeg, degene die de Mind Flayer zal worden, richt zich op in een kolossale vorm: een titaan van vlees en schaduw. De serie onthult dan dat het monster niet de man was maar het ding in hem, en dat Henry doden niets heeft opgelost. De titaan moet worden neergehaald, daarna moet een bom ontploffen bij de exotische materie die de dimensie overeind houdt. De Upside Down stort in.

Het valse einde dient daartoe: te laten geloven dat de vijand een man is, voordat wordt getoond dat het een idee was.

Eleven: dit is geen vals einde

Velen hebben in het lot van Eleven een tweede vals einde gezocht, in de hoop dat een laatste shot haar levend toont na de aftiteling. Die is er niet. Ze blijft aan de andere kant terwijl alles instort; de epiloog toont haar niet; Mike overtuigt zichzelf, door details te kruisen, dat ze heeft overleefd. De serie ontkent het niet, bevestigt het niet. Het is geen val: het is een open gelaten deur.

Waarom een vals einde bouwen

De Duffers houden van finales in twee tijden: seizoen 2 sloot de scheur en toonde daarna de Mind Flayer boven de school; seizoen 4 redde Max en sneed daarna de stad in tweeën. Voor het einde van de serie is de greep omgekeerd: het slechte nieuws komt niet na de overwinning, het zit in het midden, en het echte einde is zacht, een epiloog van diploma-uitreiking in mei 1989.

Hoe je het einde leest

Het einde van de serie, dat is de epiloog: elk personage heeft zijn laatste scène, de stad is vrij, en het laatste woord is aan Mike, die voor hoop kiest. Het valse einde, dat is de bijl. Daartussenin veertig minuten die zeggen wat de serie altijd heeft gezegd: het monster is nooit wie je denkt.

De valse eindes van de vorige seizoenen

De serie heeft haar seizoenen altijd afgesloten met een overwinning gevolgd door een twijfel. Seizoen 1: Will is gered, Eleven is verdwenen, de familie Byers dineert in vrede; daarna spuugt Will een naaktslak uit in de wasbak en kantelt het huis een ogenblik naar de Upside Down. Seizoen 2: het Snow Ball, de koppels die dansen; daarna keert de camera het beeld om, en de reuzenschaduw domineert de middelbare school vanuit de andere wereld.

Seizoen 3: het winkelcentrum is afgebrand, Hopper wordt dood verklaard, de Byers verlaten Hawkins; daarna een scène na de aftiteling, in een Russische gevangenis, waar een bewaker zegt “de Amerikaan” niet mee te nemen. Seizoen 4: Vecna is gewond, Max weer tot leven gewekt; daarna openen zich vier scheuren, de aarde splijt, en de sporen vallen op Hawkins.

Het laatste hoofdstuk neemt die structuur over, maar verplaatst haar naar binnen in één enkele aflevering: de overwinning, de bijl van Joyce, komt halverwege, en de twijfel, het lot van Eleven, neemt de epiloog in plaats van een slotscène.

Het voorbeeld: “The Piggyback”

De finale van seizoen 4, “The Piggyback”, is de mal van de laatste aflevering. Ook hier twee fronten parallel: de groep die het Creel-huis in de Upside Down aanvalt terwijl Eleven Vecna op afstand bevecht. Ook hier een schijnbare overwinning, Vecna doorzeefd met kogels en verbrand, gevolgd door een ommekeer, de vier poorten die opengaan. Seizoen 5 herhaalt het procédé op grotere schaal: de antenne in plaats van het Creel-huis, het zintuiglijk bad in plaats van de pizzeria, de spin in plaats van de Demobats.

Het verschil is dat de ommekeer van het laatste hoofdstuk geen seizoen opnieuw opent. Hij sluit de serie. Na de bom is er geen Upside Down meer, geen poorten, geen dreiging; er blijft alleen een menselijke vraag over, die van Eleven, die de epiloog toevertrouwt aan de theorie van Mike.

Waarom het procedé nog steeds werkt

Een vals einde misleidt niemand in het vijfde seizoen: het publiek weet dat er nog een uur aflevering over is wanneer Henry sterft. Het werkt omdat het de inzet verplaatst. Na de dood van het monster is de vraag niet meer “winnen ze?” maar “wat zijn ze bereid te verliezen?”. De bom, de terugkeer naar Hawkins, de hinderlaag van het leger en de keuze van Eleven beantwoorden die tweede, intiemere vraag.

De Duffers hebben gezegd een einde te hebben gewild dat een gevoel van voldoening achterlaat, zonder de doden te vermenigvuldigen. De valse finale laat hen beide hebben: het spektakel, met de spin en de bijl, daarna de kalmte, met een voorjaar 1989 waarin ieder de bladzijde omslaat.

Handleiding voor een eerste kijkbeurt

Als je de finale ontdekt zonder iets te weten, voorkomen drie ijkpunten dat je het einde mist. Eerste ijkpunt: de bijl van Joyce is niet de conclusie, er blijft dan bijna een uur aflevering over. Tweede ijkpunt: wanneer de groep terugkeert naar Hawkins en het leger hen opwacht, is de aflevering ook niet af, de bom is nog niet ontploft. Derde ijkpunt: het titelkaart “voorjaar 1989” opent de epiloog, en daar eindigt de serie echt.

Er is geen enkele scène na de generiek van het laatste hoofdstuk, anders dan in seizoen 3. Alles wat de serie over Eleven te zeggen had, zit in de theorie van Mike, aan de speeltafel, vóór het laatste shot van de deur.

Veelgestelde vragen

Lees ook