De demonen van Stranger Things: waar hun namen vandaan komen, en waarom het geen demonen zijn

De demonen van Stranger Things: wat het woord werkelijk dekt

Het woord circuleert overal en wijst nooit iets precies aan. Geen enkel wezen wordt voorgesteld als een helse geest, niemand drijft iets uit, en het laboratorium zoekt geen demon: het zoekt een deur. Het demonische vocabulaire komt via drie kanalen, en geen ervan is wetenschappelijk.

Het eerste is het spel: de kinderen openen het handboek en nemen er de fiche die het dichtst bij wat ze hebben gezien. Het tweede is grafisch: het logo van de Hellfire Club, de Dungeons & Dragons-club van de highschool, toont een gehoornde demon die een knots en dobbelstenen vasthoudt. Het derde is de beschuldiging: in maart 1986 spreekt Jason Carver over een satanische sekte voor de gemeenteraad.

De drie zeggen hetzelfde. Het woord « demon » is een culturele ontlening: het vertaalt een angst, geen soort. De wezens gehoorzamen aan een biologie die het verhaal blootlegt met de precisie van een dierlijke documentaire.

Een detail bewijst het beter dan de rest. Het voorvoegsel « Demo- » van Demodog en van Demobat kort het woord « demon » niet af: het kort Demogorgon af. Haal die naam weg, en er blijft geen enkele demon over in het vocabulaire van de groep.

Wie deze namen uitvindt, en wanneer: alles vertrekt van de tafel in de kelder

Al deze namen komen van dezelfde tafel, en bijna alle van dezelfde persoon. Op 6 november 1983, in de kelder van de Wheelers, houdt Mike de rol van spelleider en laat hij een Demogorgon op de groep los, een figuur van een demonprins uit het handboek. Will lanceert een vuurbal, mist zijn worp, gaat op de fiets naar huis, en verdwijnt dezelfde nacht.

Wanneer het wezen echt verschijnt, hebben de jongens maar één woord beschikbaar: dat van de figuur die op de tafel is blijven staan. Het houdt. Het is de methode die het hele verhaal zal structureren: het handboek openen, de dichtstbijzijnde fiche zoeken, de naam aannemen, er gevechtsregels uit afleiden.

De volgende herfst vangt Dustin in een vuilnisbak een slijmerig wezen op dat hij D'Artagnan doopt, « Dart ». In enkele dagen vervelt ze, bereikt de maat van een grote hond en verslindt de kat van de familie. Dustin weigert voor zijn dier de naam van het volwassen roofdier te gebruiken: hij vindt Demodog uit op de weg naar de sloop, met Steve.

Dezelfde jongen zal de Mind Flayer noemen, naar een wezen uit het spel dat geesten kan knechten. Dan, in maart 1986, met Eddie Munson, heropent hij het handboek voor een moordenaar die via het hoofd toeslaat en haalt hij er de naam Vecna uit. De Demobats erven een naam gebouwd op hetzelfde model.

1. 6 nov. 1983 De Demogorgon verlaat de tafel

   Mike laat de figuur op zijn spelers los na tien uur spelen. Will mist zijn worp en verdwijnt dezelfde avond.

2. Okt. 1984 Dustin smeedt het woord Demodog

   Het dier dat op de avond van Halloween is opgevangen vervelt tot een viervoeter. Dustin trekt de naam van het roofdier samen met het Engelse dog.

3. Okt. 1984 De Mind Flayer wordt genoemd

   Dustin zoekt in het handboek de entiteit die de geesten knecht, en haalt er een naam uit voor de schaduw van de rode hemel.

4. 21 maart 1986 Vecna komt uit het handboek

   De club speelt « Vecna's Curse » op de avond van de eerste dood. Dustin en Eddie geven die naam kort daarna aan de moordenaar.

5. Maart 1986 De Demobats bewaken het huis Creel

   De vliegende zwerm erft een naam gebouwd zoals Demodog: het voorvoegsel van het eerste wezen, plus het dier dat ze nabootst.

6. Herfst 1987 Geen enkele naam meer om uit te vinden

   Het laatste seizoen laat het oude bestiarium los op Hawkins en voegt er een kolossale vorm aan toe. Het vocabulaire beweegt niet meer.

Wat deze namen aanduiden in het oorspronkelijke spel

In Dungeons & Dragons wijst slechts één van deze drie namen werkelijk een demon aan. Demogorgon draagt er de titel van Prins van de Demonen, die hij zichzelf toekent en die zijn gelijken hem erkennen. Hij komt het spel binnen in 1976, met het supplement Eldritch Wizardry: een reptielachtig wezen van ongeveer vijf meter, twee mandrilkoppen op slangenhalzen, armen in tentakels. Niets te maken met het magere silhouet dat de bossen doorkruist.

De naam is veel ouder dan het spel. Hij zou komen van een vervorming van het Griekse dêmiourgon, de « demiurg », de ambachtsman van de wereld. Boccaccio laat hem de literatuur binnenkomen met zijn Genealogie van de heidense goden, onder de trekken van een bleke grijsaard gehuisvest in de ingewanden van de aarde. Milton, dan Shelley, nemen het woord over.

De tweede ontlening valt niet onder dezelfde categorie. De Mind Flayer van het spel, de illithid, is een humanoïde met een octopushoofd die de hersenen verslindt en slaven aanvoert via de gedachte. De regels rangschikken hem onder de aberraties, nooit onder de demonen.

De derde evenmin. Vecna is een tovenaar die heeft geweigerd te sterven: een lich, dan een god van de geheimen. Zijn naam is een anagram van Vance, de schrijver wiens magiesysteem de regels heeft geïnspireerd. Op drie ontleningen verwijst er dus slechts één naar een demon, en dat is degene die, op het scherm, een dier aanduidt.

Wat deze wezens werkelijk zijn: een bijenkorf, geen hel

Haal de namen weg, er blijft een biologie. Het roofdier van 1983 is een uitgemergelde tweevoeter, met een grijze en vochtige huid, zonder ogen of gezicht: daar waar een hoofd zou moeten zitten, vouwen vijf bloemblaadjes van vlees zich over een muil bekleed met tanden. Hij jaagt 's nachts, alleen, en een druppel bloed volstaat hem om zijn prooi te vinden. Nancy begrijpt het als eerste, en alle vallen van het eerste seizoen vertrekken van daar.

Het verhaal toont zelfs de volledige cyclus, via het dier van Dustin: slijmerige larve, dan viervoeter met bloemblaadjes, dan volwassene, in minder dan een week. Een demon vervelt niet. Een organisme wel.

Het beslissende punt ligt elders. Sinds het tweede seizoen herhaalt de serie dat deze wezens geen onafhankelijke soorten vormen, maar de ledematen van één enkel lichaam verbonden door een bijengeest. De tunnels gegraven onder Hawkins zijn wortels waardoor dit lichaam ademt. Wanneer de bres van het laboratorium zich sluit, in november 1984, stort de hele meute in één klap in.

De regel geldt overal. De vleermuizen die het huis Creel bewaken houden op te vliegen op de seconde waarop hun meester wordt geraakt. De wezens vastgehouden in een Sovjetgevangenis bezwijken wanneer de korf wordt getroffen op duizenden kilometers. En in 1987 doodt Will Byers, verbonden met dit bewustzijn, roofdieren door de kracht van de geest alleen.

Daarom houdt het woord niet. Een demon handelt voor eigen rekening, wil iets, laat zich onderhandelen. Hier niets van dat: de wezens zijn vingers aan het eind van een hand, en die hand heeft een naam, een adres en een kindertijd.

De twee gevallen apart: een getransformeerde mens en een bewustzijn zonder lichaam

Twee figuren ontsnappen aan deze zoölogie. Vecna is geen wezen geboren aan de andere kant: het is een man. Henry Creel, geboren in 1947 in Nevada, komt als kind aan in een groot victoriaans huis in 1959. Hij gaat het hoofd van de mensen binnen, verplaatst voorwerpen via de gedachte, doodt zijn moeder en zijn kleine zus, laat zijn vader de beschuldiging dragen, en valt dan in coma. Dokter Brenner maakt er subject 001 van.

In 1979, in het laboratorium, manipuleert hij Eleven zodat ze de chip wegneemt die zijn krachten intoomt, richt hij een bloedbad aan onder de andere kinderen, en laat hij zich in de andere dimensie slingeren, die hem verbrandt en vervormt. De naam Vecna behoort hem niet: twee tieners plakken hem er zeven jaar later op, terwijl ze een fiche zoeken in een handboek.

De Mind Flayer, hij, is nooit menselijk geweest en heeft nooit een eigen lichaam gehad. Het is een bewustzijn gemaakt van deeltjes, een schaduw met spinnenpoten die zich opricht in de rode hemel van de andere wereld. Ze jaagt niet: ze bezit. Will in de herfst van 1984, Billy Hargrove en tientallen inwoners in de zomer van 1985. Ze spreekt geen woord in vijf seizoenen.

Het laatste seizoen sluit de vraag. Als kind, in een mijn, heeft Henry een koffertje geopend dat een fragment van deze entiteit bevatte. Hij heeft haar niet geschapen: ze heeft hem besmet, en hij is er de woordvoerder van geworden.

Vandaar de regel die de groep aan de tafel toepast. Vecna is niet de Mind Flayer: de ene spreekt en kiest zijn slachtoffers, de andere heeft noch stem noch gezicht. De Mind Flayer is geen reusachtige Demogorgon: hij bezit, terwijl de andere jaagt. En de Demogorgon is niet Vecna: het beest spreekt niet, herinnert zich niets, kiest niets. Drie entiteiten, drie verschillende bladzijden van het handboek.

De satanische paniek, of waarom de volwassenen « satanisch » zeggen

Het woord « demon » komt niet alleen via het handboek, maar ook via de kranten, de preken en de oudervergaderingen. Dat deel is geen uitvinding van een scenarist.

In de Verenigde Staten, in de jaren 80, beschuldigt een campagne Dungeons & Dragons ervan tieners naar zelfmoord en occultisme te duwen. Patricia Pulling sticht in 1983 de vereniging BADD, « Bothered About Dungeons and Dragons », na de dood van haar zoon Irving het jaar ervoor. Ze klaagt de uitgever van het spel aan, zonder succes.

De kruistocht verandert van schaal in 1985, wanneer het programma 60 Minutes er een onderwerp aan wijdt: meer dan tweeëntwintig miljoen kijkers kijken naar een reportage die het rollenspel verbindt met zelfmoorden en met moorden. De spectaculairste beweringen zullen worden ontkend. De verdenking, die, zal blijven.

Het vierde seizoen transponeert dit klimaat bijna letterlijk. De club van de highschool heet de Hellfire Club, zijn logo toont een gehoornde demon, en zijn leden dragen die tekening op een zwart T-shirt. Wanneer Chrissy Cunningham sterft in de caravan van Eddie Munson, de nacht van 21 maart 1986, heeft de stad geen enkel bewijs nodig: de schuldige wordt aangewezen door zijn kleding.

Voor de gemeenteraad beschuldigt Jason Carver de club van satanische rituelen en heft hij een militie; zijn toespraak herneemt de argumenten van die tijd bijna woord voor woord. De jongen die hij opjaagt zal kort daarna sterven, aan de andere kant, terwijl hij de stad redt die hem opjoeg.

Daar vindt het woord zijn echte functie. « Demon » beschrijft geen enkel wezen: het beschrijft wat bange volwassenen doen met een tiener die de verkeerde T-shirts draagt en de verkeerde spelen speelt. Men heeft een schuldige genoemd voordat men had begrepen wat de stad trof.

Veelgestelde vragen

Lees ook