De geluidseffecten van Stranger Things: hoe het geluidsteam de Demogorgon, Dart en de Demobats een stem gaf

Een monster dat je hoort voordat je het ziet

In de eerste aflevering van de serie, in de nacht van 6 november 1983, rent een wetenschapper door een gang in het lab, stapt de lift in, en iets grijpt hem van boven. Henighan voorziet eerst deze opening van geluid, van de gang tot de schuur van Will, alles vóór de titel. Met beeldmonteur Dean Zimmerman houdt hij de gang stil onder de flikkerende lampen, en het wezen hoor je in de lift zonder dat het zich laat zien.

Henighan wordt eind 2015 benaderd door Shawn Levy, regisseur en producent, en door producent Rand Geiger. Voor de hoofdstukken van 1983 en 1984 is hij sounddesigner van een Technicolor-team onder Brad North, supervisor van de geluidsmontage. Vanaf 1985 neemt Henighan die post over met William Files, die mixt met Mark Paterson. De geluidseffecten-editors Angelo Palazzo en Katie Halliday komen erbij vanaf 1985, Lee Gilmore in 1986. Henighan, Canadees-Amerikaans en opgeleid aan het Sheridan College, was genomineerd voor de Oscar voor de beste soundmix voor Roma.

1. Eind 2015 Het eerste contact

   Henighan komt via Shawn Levy.

2. 2017 Eerste Emmy voor het geluid

   Geluidsmontage, voor The Upside Down, de achtste aflevering van 1983.

3. 2018 Tweede Emmy

   Geluidsmontage, voor The Mind Flayer.

4. 2020 Derde Emmy

   Geluidsmontage, voor de achtste en laatste aflevering van 1985.

5. 2022 Twee Emmy's

   Geluidsmontage en mix, voor The Massacre at Hawkins Lab.

6. 2023 Twee nominaties

   Geluidsmontage en mix, voor The Piggyback.

1983: een zeehond achter de Demogorgon

Will heeft zich in de schuur achter het huis verschanst en richt een geweer op de deur. De lampen flikkeren, het wezen richt zich achter hem op, en beiden verdwijnen. Voor deze scène begeleiden kleine elektrische geluiden de lamp, krekels en insecten worden trager, en daarna valt er een korte stilte vóór de titelmuziek.

Zonder te weten of hij de klus heeft, stuurt Henighan de gebroeders Duffer midden in de opnames MP3's: vertraagde insecten, uitgerekte babyhuiltjes. Drie of vier weken later schrijven ze hem dat ze na een draaidag naar zijn idee voor het wezen hebben geluisterd en het geweldig vinden. Eerst verwerpt hij varkens, katten en elk dierlijk of menselijk geluid. Droogijs en gepiep mislukken. Zijn eigen stem in de Dehumaniser van Krotos klinkt te gemaakt. Hij zoekt een stem die je herkent, geladen met onbehagen en intelligentie.

In zijn geluidsbibliotheek zitten zeehondenschreeuwen, jaren eerder gekocht bij Tim Prebble, die Hiss and a Roar leidt, in Nieuw-Zeeland. Eerst verbergt hij ze onder andere geluiden, daarna keert hij terug naar het eenvoudigere: een nauwelijks getransponeerde en ingekorte schreeuw. “The basic sound is that of a seal.” Hij hield ervan een licht, vrolijk geluid om te buigen tot iets angstaanjagends. Voor het vlees: water op meel, piepende deuren, een yogabal die piept, droogijs in het zware gebrul. De voormix van het wezen heet “Entity”, zijn naam uit 2015, die Henighan heeft behouden.

De scheur in het lab heeft hij niet gezien. Hij levert ademhalingen en pulsen. Als Matt Duffer de grommende adem hoort, wil hij er meer van. De puls van de scheur heeft een hartritme, dat het team in de mix omhoog haalt wanneer mannen erdoorheen gaan.

1984: Dart, een mannenstem en brulapen

Op de avond van 31 oktober 1984, in de derde aflevering van seizoen 2, zet Dustin het kleine wezen uit zijn vuilnisbak in het terrarium van zijn schildpad. Het tjilpt, slaakt een schrille schreeuw wanneer het onder de terrariumlamp te warm wordt, en neemt daarna de noga aan die hij voorhoudt. Brad North wilde dat Dart niet als een Demogorgon klonk, omdat zijn aard pas later duidelijk wordt.

Henighan leent de stadia 1, 2 en 3 zijn eigen stem, door de Dehumaniser gestuurd. Hij speelt op het beeld: vocalises, gespin, woorden, reacties, soms een hand half voor de mond of een slok water. Hij wilde een tere, vriendelijke toon. Naarmate Dart groeit, wordt de stem lager. Zodra Dart een Demodog wordt, voegt Henighan meer gutturale geluiden, vibrato en het gebrul van 1983 toe: voor hem zijn deze wezens neven.

Het uitrekken van Dart bij het wakker worden: dat zijn de kleine ochtendpiepjes van een baby, waarschijnlijk van Brad North. Een deel van het gehuil van de roedel komt van brulapen, die Henighan jaren eerder op een reis naar Tikal had opgenomen.

1984: een schaduw zonder mond, tunnels die kloppen

Op 1 november 1984, op school, overdag, draait Will zich naar de schaduw, schreeuwt dat hij moet weggaan, en de schaduw dringt in hem binnen. De tornado-armen die op hem neerdalen mengen bijenzwermen en watervallen, behandeld met een snel tremolo, plus een dopplereffect voor de kleinere bewegingen in het hart van de tornado.

De schaduw, die de vriendengroep later de Mind Flayer zal noemen, is een onweer: bliksem, donder, explosies en groot elektrisch geknetter, door phasing en flanger gestuurd. Zijn schreeuwen komen van grote zoogdieren, vooral olifanten, van enkele getransponeerde gieren en een wrattenzwijn. Hij heeft geen gezicht, zegt Brad North: er gaat geen mond open, dus een schreeuw zonder woorden. De deeltjes om hem heen zijn geknipte insecten, met tremolo. Henighan had toen pas vier scenario's gelezen, en de visuele effecten waren nog grof.

Brad North neemt het gegrom van Ziggy op, de kleine witte hond die Matt Duffer naar de mix meebracht, en haalt er een schreeuw van Will uit in een schaduwsequentie en een overgangsklank. De tunnels spreken dezelfde klanktaal als de Upside Down, met een hartslag die Henighan heeft bedacht. De scheur, zegt North, ademt. Het golven en het kloppen van de tunnels monden uit in het einde van seizoen 2, wanneer Eleven tegenover de scheur staat, zegt Henighan. Voor Elevens krachten haalt hij geluiden van 1983 tevoorschijn die hij niet had gestuurd, aanzwellende synthetische en metalige klanken. Aan het begin van de tweede aflevering van 1984, in een terugblik, vechten deze aanzwellende klanken tegen een kleverige scheur, die Eleven wijder maakt om de Upside Down te verlaten.

1985: het goreseizoen

Op 4 juli 1985, in Starcourt, doorzoeken Jonathan en Nancy een auto die de vriendengroep net weer op de wielen heeft gezet. Max ziet het monster over het glazen dak lopen, en dan breekt het erdoorheen. Dit monster is het vleeslichaam van de Mind Flayer. Henighan wil de stilte vóór de chaos: wat gekraak, glas dat springt, geen stem, geen zware stappen, dan een of twee zwaardere stappen zodat je opkijkt, en het gebrul. Zijn referentie: The Lost World: Jurassic Park, de camper aan de rand van de klif.

De schreeuwen van het monster mengen leeuwen, tijgers, iets walrus, getransponeerd droogijs, vogels en kleine details uit Henighans stem. Een piepende strijkplank wordt rechtstreeks door de Dehumaniser opgenomen. Voor de tentakels die de verstopte vriendengroep zoeken, mengt hij zijn stem, de plank en het gesis van een cappuccinomachine, opgenomen voor de ranken van 1984.

Matt Duffer kondigt een goreseizoen aan. Henighan neemt rauwe kippen op, slijmerige dingen uit de supermarkt, fruit en groenten, watermeloenen en rauw vlees dat wordt losgescheurd. In zijn tuin, in de regen, maken stappen in de modder met rubberlaarzen de voeten van het monster. Voor Elevens been, meent hij zich te herinneren, kippenbotten die breken. De kleine schreeuwen van het ding dat eruit komt, doen denken aan de ratten van het begin van seizoen 3, zelf een herinnering aan de ranken van 1984.

1986: een kast, groenten en een ademend huis

Aan het einde van de zesde aflevering van seizoen 4 wordt Steve door de poort in het meer gegrepen. In de Upside Down vallen vleermuizen hem aan. Nancy, Robin en Eddie bevrijden hem aan het begin van het volgende hoofdstuk. Palazzo krijgt de eerste scènes in oktober. Naar boven getransponeerde varkensschreeuwen werken niet. Wat werkt, is Palazzo's piepende schuifdeur van een kast. Henighan, die er al twee seizoenen aan dacht, had een soortgelijke. De twee deuren worden de basis van de stemmen van de Demobats. Het hout dat buigt en knettert, doet de rest. Lee Gilmore heeft de eerste versies gemaakt. Palazzo verwerkt er ook een verwijzing naar de Demogorgons in, omdat alles via de zwerm verbonden is.

Palazzo heeft Henighan leren kennen bij de films van Robert Rodriguez, meer dan vijftien jaar geleden, en een Emmy gekregen voor seizoen 3. De stem van Vecna is samen met de klok een van de twee grote klussen van Henighan in dat seizoen, en hij begon er al heel vroeg aan. Uitgaande van de ruwe opnames comprimeert hij haar sterk, voegt bas toe, stuurt haar door een module die Manipulator heet en transponeert haar. Henighan zegt dat hij het bewust niet heeft overdreven. Mark Paterson verdeelt haar links, in het midden en rechts, om haar breedte te geven wanneer dat nodig is.

Het lichaam is kool, wortels die je breekt, paprika's die je draait, en tomaten, gewikkeld in een natte doek, zodat het klinkt als botten die onder de huid knappen. Lee Gilmore voegt knappende pompoenen toe. Deze geluiden vormen de bewegingen, en daarna de ranken van het Creel-huis, die de vriendengroep aanvallen. Voor het huis neemt Palazzo een oud IKEA-meubel op dat hij kwijt wilde: een voetensteun, de microfoon eronder geschoven, opgenomen met 192 kHz, om het geluid ver omlaag te kunnen transponeren. Eenmaal getransponeerd en gemengd met andere geluiden, geeft dit buigende hout het huis iets ademends. Omgekeerd gefluister in de trant van Poltergeist zit verwerkt in de klankstoten, meent hij zich te herinneren.

Het klokkenspel van de klok gaat uit van een Westminster-klok, bij elke zwaai een cello met gedempte snaren, met de strijkstok aangeslagen, plus een vertraagde gong en een klokkenspel, gestuurd door de gebroeders Duffer. In de zevende aflevering van seizoen 4 laten de bewakers een Demogorgon los op de gevangenen. Bij Palazzo is versie 2.0 de versie die hij maakt van alle basisgeluiden van Henighan, de Upside Down, de Demogorgons en de honden, agressiever gemaakt. Bij Henighan is het de naam die Palazzo gaf aan Hoppers gevecht tegen de Demogorgon in de gevangenis, in het laatste hoofdstuk van 1986. Voor de klappen die Hopper in de gevangenis uitdeelt, wil Palazzo een realistisch, bruut geluid.

Vijf of zes wezens in dezelfde veldslag

Let op: hierna komt seizoen 5 aan bod. In november 1987 duiken Demogorgons op in de militaire basis, waar het leger de kinderen van Hawkins heeft verzameld. Onder de straal van een vlammenwerper schreeuwen Will en de wezens van pijn, verbonden via de zwerm, voordat Will er drie laat verstijven. Het hoofdstuk heet Sorcerer.

Dean Zimmerman wilde de scène al vroeg hebben, acht maanden vóór het interview dat Henighan in december 2025 gaf. Henighan hoort er een stemming in als in Saving Private Ryan, dus weinig muziek. Eerst geeft hij geluid aan de wapens uit die tijd, AK-47, geweren en Humvee, en daarna aan de vijf of zes Demogorgons van de veldslag: een delicate dans tussen het vuurgevecht, de explosies en het gebrul. Paterson en Files tekenen voor de eindmix.

Tijdens de hoofdstukken van 1983 dacht Henighan dat de serie maar één Demogorgon zou tellen. Het laatste seizoen telt er zes of zeven, met stemmen uit dezelfde familie, verschillend genoeg om de linker van de rechter te onderscheiden. Soms hoort hij een geluid van 1984 terug en denkt hij dat het bij de scheur past, terwijl hij niet meer weet hoe hij het heeft gemaakt. In 2026 zijn geluidsmontage en mix van “The Rightside Up” genomineerd voor de Emmy, zonder te winnen.

Veelgestelde vragen

Lees ook